Met een gids op ontdekking in het Greven

Het Greven is een idyllisch moerasgebied langs de Zuid-Willemsvaart in Eisden.Hier wordt drinkwater gewonnen en gezuiverd, maar het is ook een prachtig natuurgebied met een bijzondere geschiedenis, die onlosmakelijk verbonden is aan die van de nabijgelegen steenkoolmijn.

Elke derde zondag van de maand neemt een gids een groepje geïnteresseerden op sleeptouw voor een exclusieve blik in dit unieke gebied en de gebouwen van de Watergroep. Dat wilde ik weleens met eigen ogen zien. 

Tekst: Leen Raats – Foto’s: Jo Cuenen

DSC_8197

Het is een wisselvallige zondagmiddag. De weerman had het over felle buien en kans op onweer, maar wanneer we rond 14 uur verzamelen op het Vrijthof in Eisden, staat de zon volop aan onze kant. Gids André Terwingen steekt meteen van wal en vertelt met de nodige humor over de geschiedenis van Eisden en omgeving, waarbij we teruggaan tot de Romeinse Tijd. We leren hoe het Vrijthof, een van de grootste pleinen van Limburg, oorspronkelijk een driehoekig, Frankisch plein was en dat Willibrordus in de 7de eeuw een parochie stichtte in Mulheim (dat tegenwoordig bij Dilsen-Stokkem hoort), van waaruit Eisden-Dorp groeide.

 DSC_8109

Van een naald tot een auto

We lopen door de Langstraat. Nu is het een rustige straat met vooral woonhuizen, maar dat was ooit wel anders, weet gids André ons te vertellen. Ooit was dit een bruisend centrum waar je alles kon kopen, van een naald tot een auto. Zo had Eisden een garage, een limonadefabriek, scholen, een eigen brandweerkorps en talloze winkels. De nabijheid van de Zuid-Willemsvaart zorgde voor talloze schippers die onder meer wit zand en later ook steenkool vervoerden. Ze moesten zich aanmelden bij De Beurs. Terwijl ze wachtten tot hun schip bevracht werd, deden ze de nodige inkopen in de talloze winkels in de Langstraat. En natuurlijk genoten ze maar al te graag van een paar frisse pinten voor ze weer een week het water op gingen. In Eisden was ook een schipperschool met internaat gevestigd. Dat is nu nog steeds een internaat, maar niet meer uitsluitend voor schipperskinderen.

Met de komst van de mijnwerkers, die onder meer uit Italië, Griekenland, Polen en Turkije kwamen, nam de bedrijvigheid in Eisden-Dorp nog verder toe. Tot de jaren 1970 zag het er dan ook naar uit dat Eisden het centrum van Maasmechelen zou worden, maar uiteindelijk liep het anders.

Het is een ‘trip down memory lane’ voor een wat oudere deelneemster aan de wandeling, die opgroeide in Eisden en in deze straat naar school ging. Ze wijst aan waar vroeger een hoedenwinkel, een snoepwinkeltje en vooral veel cafés waren. Ze herinnert zich hoe de mijnwerkers uitbetaald werden en de helft van hun loon al hadden opgedronken voor ze thuis waren.

Mijnverzakkingen in Eisden

CSC_8602

We houden halt aan een huis dat langs de vaart ligt. Nu is het een woonhuis, maar ooit was hier café Knevels gevestigd. Hoewel het gebouw nu tientallen meters lager ligt dan het waterpeil, lag het tot 1936 nog op hetzelfde niveau. Door de instortingen van verlaten mijngangen kwam het huis geleidelijk aan steeds lager te liggen, net als de rest van Eisden-Dorp. Het kanaal bleef echter op hetzelfde niveau liggen, waardoor de dijken verschillende keren verhoogd moesten worden. Een speciale dienst van de mijnen stond in voor het opmeten en vergoeden van de ‘mijnschade’.

DSC_8187

Vanop de dijk hebben we een mooi zicht over het water. In de verte zien we ook waar vroeger de scheepswerf Sint-Barbara lag, waar ooit honderden mensen werkten. Gids André vertelt ons over de geschiedenis van het kanaal, die begon bij grootse plannen van Napoleon en verder vorm kreeg via de Nederlandse koning Willem I. In het begin werden de boten hier nog manueel getrokken. Dat gebeurde door ingehuurde paarden en arbeiders (de ‘lijndrijvers’). Had de schipper hier het geld niet voor, dan moest de schippersvrouw de boot voorttrekken.

Op bezoek bij de Grevenheks

 CSC_8589

DSC_8197

We wandelen naar het Kruinenpad. Deze ijzeren wandelbrug biedt een prachtig zicht over het moerasgebied Het Greven, een kom in het landschap die ontstond door de mijnverzakkingen. Het heldere bronwater dat hier voortdurend opwelt, komt vanaf het Kempens Plateau, en moet voortdurend worden weggepompt om overstromingen te vermijden.

Sinds de vestiging van de Watergroep, is het Greven volledig omheind. Vroeger speelden de kinderen van het dorp maar al te graag in dit mysterieuze moeras. Dat was gevaarlijk, dus verzonnen de ouders verhalen over spoken en heksen. Het mag duidelijk zijn dat niet iedereen zich liet afschrikken door de Grevenheks: de oudere dame die opgroeide in Eisden herinnert zich dat het Greven een populaire vrijplaats was voor jonge koppeltjes.

Via een trap dalen we af naar de begane grond, waar we koers zetten naar de domeinen van De Watergroep. We vergapen ons aan het glasheldere water van de Vrietselbeek, die hier van twee richtingen in de kom stroomt en zo voor een voortdurende toevoer van water zorgt.

CSC_8586

Donder en water

DSC_8293

Ondertussen is de lucht donker geworden en horen we de donder in de verte rommelen. Een buizerd vergezelt ons even terwijl André ons de verschillende types waterpompen toont die de Watergroep gebruikt. Elk van de zeventien pompen pompt per dag 1,5 miljoen liter water op. Als we de waterwinning en zuivering in Leut en Meeswijk erbij tellen, is Maasmechelen goed voor 40% van de drinkwaterproductie van Limburg.

CSC_8555

We wandelen naar de gebouwen van de Watergroep. Eerst zien we de zandfilters waarmee, door het toevoegen van zuurstof, ijzer en mangaan uit het water worden getrokken. Vervolgens zetten we koers naar het hoofdgebouw van de waterproductie. Door de lage plafonds moeten we eerst een helm opzetten. Vervolgens zien we de verschillende stappen die het water hier doorloopt.

CSC_8574

 

 

CSC_8562

Zo wordt er soda aan toegevoegd om een neutrale pH-waarde te bekomen en wordt het water verschillende keren in contact gebracht met lucht om CO2 te verwijderen. Op de plek waar het water in een groot bassin terechtkomt, wordt er tenslotte nog een heel klein beetje chloor aan toegevoegd. Een trap brengt ons naar een platform vanwaar we in het bassin kunnen kijken. Door de ligging van het Kempens Plateau, op 90 meter boven de zeespiegel, is er geen watertoren nodig om het water uit het reservoir te verdelen naar de omliggende gemeenten.

CSC_8571

Tot slot mogen we proeven van het kraantjeswater, terwijl de donder boven onze hoofden rommelt. Wanneer we buitenkomen, is het flink aan het regenen, maar het is nog maar enkele honderden meters stappen en we staan weer op het Vrijthof, eens het kloppend hart van een diverse, bruisende gemeenschap en nu een gezellige plek om te genieten van de rust. Het was een verkwikkende maar bovenal ongemeen interessante rondleiding, die met de nodige humor gebracht werd. Beslist een aanrader.